> De lichtgetinte man met groene ogen stelt zich voor als Chief Joseph Little. De vrouw die hem vergezelt is Mary Jansen. Ze komen uit Zuid-Afrika en vertegenwoordigen de Khoi-San.

Chief Joseph Little is de voorzitter van de National Khoisan Council, een door de overheid geïnitieerd lichaam om de Khoi en de San een stem te geven. Verder is hij ook de gekozen vertegenwoordiger van de National Council of Khoi Chiefs of South Africa, een organisatie samengesteld uit alle lokale Khoi chiefs van het land.

Mary Jansen vertegenwoordigt de vrijwilligers organisatie MADAM, die projecten initieert voor de Khoi-San.

> Het is een ingewikkeld verhaal, omdat de Khoi en de San heel verschillende volken zijn. De San zijn de bekende jagers-verzamelaars uit de half-woestijn. Ze leven in kleine groepjes, hebben een egalitaire samenlevingsvorm, en tellen op dit moment in Zuid-Afrika slechts een paar duizend mensen.

De Khoi zijn van huis uit veehouders met een hiërarchische samenlevingsvorm. In een ver verleden zijn ze vanuit het noorden van Afrika gekomen, en hebben zich later in Zuidelijk Afrika vermengd met de Nederlandse en Engelse kolonisten.

Daardoor is het moeilijk vast te stellen wie precies Khoi is. Chief Joseph Little hanteert echter het criterium van zelf-definitie. Hij schat daarmee het aantal Khoi in Zuid-Afrika op 3,5 miljoen.

> Zowel Chief Joseph Little als Mary Jansen presenteren zich als vertegenwoordigers van beide volken, maar in de loop van het gesprek blijkt de praktijk anders. Mary Jansen geeft toe dat MADAM de San nog niet heeft bereikt, en Chief Joseph Little wijst erop dat de National Council of Khoi Chiefs alleen uit Khoi bestaat.

Toegang tot de San is niet iets vanzelfsprekends voor mensen die zich tot het Khoi volk rekenen. Opmerkelijk is dat de hiërarchische Khoi in Zuid-Afrika hun vertegenwoordigers op verschillende niveaus hebben, terwijl de egalitaire San nog nergens hun eigen mensen hebben weten te plaatsen.

> Belangrijk is hier de vraag: wie is inheems? Sommige mensen zeggen dat in Zuid-Afrika alleen de San onder de noemer 'inheems volk' vallen. De San zijn immers de eerste bewoners van hun grondgebied? En zij zijn toch gemarginaliseerd?

Chief Joseph Little daarentegen stelt dat ook de Khoi zich al lange tijd in Zuid-Afrika bevinden, dat ze het slachtoffer zijn geworden van de Nederlandse en Engelse kolonisten, en dat ook zij op dit moment geen gelijke behandeling krijgen.

Dat illustreert hij aan de hand van het huidige beleid van de Zuid-Afrikaanse overheid. Na de apartheid zijn in bijvoorbeeld sollicitatie-procedures de verschillende categorieën (zwart, wit, gekleurd, Aziatisch) weer terug gekeerd. Dit om positieve discriminatie van zwarte Afrikanen te kunnen bewerkstelligen. De San en Khoi zijn ongewild in de categorie “gekleurd” ondergebracht, en hebben dus geen baat bij deze positieve discriminatie.

> Er valt wat voor deze redenatie te zeggen, maar dan rest nog de vraag: welke mensen zijn Khoi? Als het om de bloedband gaat: hoe ver moet je terug gaan? Als het om de cultuur gaat: wat is tegenwoordig de Khoi cultuur?

Volgens Chief Joseph Little is de Khoi taal 'vermoord' onder invloed van de kolonisten en vervolgens in het Afrikaans opgegaan. De Khoi hebben geen traditionele manier van leven meer en kleden zich zoals elke willekeurige westerling.

Misschien is het daarom dat Joseph Little het criterium van zelf-definitie zo'n belangrijke rol toedicht. Iemand is Khoi als hij zichzelf zo noemt. En de Khoi zijn inheems als ze zichzelf als zodanig bij de Verenigde Naties aanmelden. Een duidelijk standpunt. Maar of hij daarmee de puristen kan overhalen, is nog maar de vraag.

Tekst: Ruth Jansen
Foto: Matthijs Blonk

^