Indigo - 2003

Wie de tentoonstelling over de Blackfoot Indianen in de Kunsthal betreedt, loopt een tipi binnen waarin een video wordt vertoond. Clifford Crane Bear (1951), een Siksika Blackfoot indiaan uit Alberta, Canada, treedt daarin op als gastheer en verhalenverteller.

Hij is een van de curatoren van de Blackfoot expositie in het Glenbow museum in Calgary. Clifford vertelt Indigo zijn verhaal, terwijl om hem heen nog druk gewerkt wordt om de tentoonstelling op tijd af te krijgen.

Door
David van Eijndhoven

Door
Klaartje Brys

Als vrijwilligster van het Belgische Broederlijk Delen draai ik een jaar lang mee in een team van Avancso, een Guatemalteekse onafhankelijke organisatie die onderzoek doet over sociale onderwerpen.

In het team Historia Local nemen we enkele dorpen onder de loep. Aan de hand van interviews, aangevuld met archiefdocumenten, proberen we de geschiedenis te reconstrueren. Jong en oud, rijk en arm, man en vrouw, boer en burgemeester, worden geïnterviewd om een zo volledig mogelijk beeld te krijgen van wat er zich de laatste honderd jaar heeft afgespeeld. Dit is een proces van lange adem, van jaren smeden aan een vertrouwensrelatie.

Want in een land waar 36 jaar burgeroorlog heeft geheerst, waar men nooit weet wie te vertrouwen is, waar overal ogen en oren zijn, zijn de mensen niet graag bereid te praten over wat er allemaal gebeurd is. Men is bang en houdt zijn mond. En daar is nog steeds niet veel verandering in gekomen, ook al is er sinds eind 1996 vrede.

“Toen we in 1856 van Pitcairn naar Norfolk kwamen, hadden we onze eigen regering. We waren een aparte kolonie van Engeland. Maar in 1914 stelde Engeland vanwege de Eerste Wereldoorlog ons onder Australisch bestuur. In 1979 kregen we, zonder daarbij zelf geraadpleegd te zijn, de huidige zogenaamde autonomie, waarin elke wet die we aannemen door Australië vernietigd kan worden".

We weten allemaal hoe inhalig, kil en kleinzielig we zijn. Vandaar onze behoefte aan ideaalbeelden, waar we allerhande attributen aan kunnen ophangen die we zelf missen. Dat verklaart het succes van alles wat pluizig is, van knuffel tot kuiken. Het verklaart onze opmerkelijke voorliefde voor walvissen.

Zelfs een vraat- en moordzuchtige kolos als de orka krijgt zachtaardige eigenschappen toegedicht. Het verklaart ook de hardnekkigheid van de mythe van de edele wilde. Het is natuurlijk een geruststellende misvatting dat de mens in een primitievere, meer ongerepte staat zo harmonieus omging met soortgenoten en leefomgeving. Zie je wel, zo houden we onszelf voor, in de grond zijn we zo slecht nog niet, maar de omstandigheden dwingen ons nu eenmaal tot meer drastische vormen van coëxistentie.

In die droomwereld komen de pygmeeën als geroepen. Onschuldiger kun je het bijna niet verzinnen.

Het binnenland van Suriname is één van de laatste stukken ongerept regenwoud. Dat de talloze mineralen, plant- en diersoorten zeer waardevol zijn, daar is iedereen het over eens.

Maar hoe moet worden omgegaan met deze schatten, en van wie zijn ze eigenlijk? Van de hele wereld, zeggen de internationale natuurorganisaties. Van de Surinaamse overheid, zegt de regering en geeft zonder veel terughoudendheid toestemming aan multinationals om hout, goud en bauxiet te exploiteren.

De binnenlandbewoners -bosnegers en inheemsen- zijn het zat en claimen zeggenschap over het gebied.

Door
Saskia Konniger

Door
David van Eijndhoven

Interview met Ricardo Pané.
Ricardo Pané is mede-oprichter en voorziter van de Vereniging van Inheemse Dorpshoofden in Suriname (VIDS). Hij was korte tijd in Nederland, op doorreis naar de jaarlijkse conferentie van inheemse volken in Genève, UNWGIP.

Indigo interviewde hem bij Surinaamse temperaturen over zijn werk en zijn leven. Over Bouterse, schildpadden en landrechten.

Het was bij toeval dat de Pueblo indiaan Damacio Lopez (56) verzeild raakte in de perikelen rond verarmd uranium.

Twintig jaar geleden ontdekte hij dat het leger op de grond van zijn voorouders vlakbij Socorro, een stadje in de staat New Mexico (VS), munitie van verarmd uranium testte. Het leek een lokale kwestie, maar bleek een internationale te zijn. “De federale overheid in de VS gebruikt het land van inheemse volken om nucleaire wapens te testen” zegt Damacio. Een gesprek met een bevlogen activist.

“Bezit gij ene slavin, welnu, gij hebt omtrent haar dezelfde rechten als omtrent uwe huisdieren. Gij laat haar bevruchten door wien gij wilt, en de vrucht is uw eigendom”.

Dit onthutsende citaat komt uit "Met eigen ogen, een hedendaagse kijk op de Surinaamse slavernij".
In ruim honderd pagina’s laten Clark Accord en Nina Jurna mensen aan het woord over het Nederlands-Surinaamse slavernijverleden. Een geïnterviewde vraagt zich af hoeveel procent van de Nederlanders eigenlijk beseft dat Surinamers afstammelingen van voormalige slaven zijn.

Daar geeft het boekje geen antwoord op, maar als Met eigen ogen hoog op de boekenlijst van scholieren komt te staan, zal het aantal beslist snel oplopen. Het is een prestatie om in zo weinig pagina’s (112) een zo veelzijdig inzicht in de slavernijmaterie te geven.

Interview met Kal Muller
Indigo besteedde al eerder aandacht aan de expositie Papua leeft! in het Rijksmuseum voor Volkenkunde in Leiden. De bezoeker kan er genieten van prachtige Kamoro kunst, deels verzameld tijdens vroegere expedities, deels aangeschaft tijdens de Kamoro Arts Festivals van 2000 en 2002.

Via een vertoonde film worden we meegevoerd naar ‘het land van de Kamoro’, waar de operaties van mijnbouwer Freeport weliswaar verplaatsing van Kamoro dorpen noodzakelijk maakte, maar de mijngigant als sponsor ook zorgt voor een revival van de Kamoro cultuur.

We zien hoe Kamoro-kenner, fotograaf en Freeport-adviseur Kal Muller zich als organisator van dit festival voor de Kamoro inzet en we zien hem de stukken aanschaffen die schitteren op de tentoonstelling. Muller bepaalt welke kunst daarvoor in aanmerking komt...

Door
David van Eijndhoven

Door
Rob Broersma

Op 1 mei 2003 was het veertig jaar geleden dat het land van de papoea's werd overgedragen aan Indonesië. Een volk zonder geschiedenis werd een volk zonder land . Nog altijd staan de papoea's tegenover Jakarta in een strijd om hun rechten. Op dit moment lijkt het Indonesische leger er de dienst uit te maken. Een jong land met een oeroude bevolking.

De provincie Papua beslaat de westelijke helft van het – op Groenland na – grootste eiland ter wereld. Het omvat meer dan een vijfde deel van het landoppervlak van Indonesië, maar met ruim twee miljoen inwoners slechts één procent van de totale Indonesische bevolking.

De meerderheid bestaat uit inheemse papoea's, onderscheiden in meer dan 250 groepen, zoals de bekendere Asmat uit de kustmoerassen en de Dani van de centrale berggebieden. Daarnaast zijn er naar schatting 850.000 migranten uit andere delen van Indonesië.

We zitten in de vertrekhal van het vliegveldje van Zhongdian, Yunnan, China, temidden van een groepje Yunnanese Tibetanen in prachtig ornaat.

Ze zitten met grote ogen om zich heen te kijken, en vooral in één richting; daar waar dat grote vliegtuig staat dat hun net als ons straks naar Lhasa zal brengen. Voor hen wordt het de eerste vliegreis.

Als we eenmaal in het toestel zitten lopen de mannen van het gezelschap opgewonden te zoeken naar een vrij plekje bij het raam dat uitzicht biedt op de besneeuwde bergtoppen en schaars beboste hellingen, als onherbergzame scheiding tussen China en Tibet.

Een interview met Jan Kees van de Werk over zijn nieuwe boek ‘Kaurischelpen en kamelen'

‘Mam Koumba buigt zich over de portier naar de taxichauffeur. De bovenrand van haar slipje gluurt boven haar broekrand: Versace. We stappen in en gaan op zoek naar Amidou Bâ. Paard en wagen botsen tegen de auto. Geschreeuw. Iedereen rijdt door. Een deuk meer in de heksenketel van het verkeer.

De gebarsten achteruitkijkspiegel fragmenteert de files van auto's, paarden en wagens, rijen verkopers langs de weg, overstekende kuddes geiten en de chaotische opeenvolging van reclameborden voor maggiblokjes, bier en tandpasta.'

Op reis in Mali, West-Afrika, werd ik door mijn Toeareg-tolk bij zijn moeder thuis uitgenodigd in Duanza, 550 km ten noordoosten van de hoofdstad Bamako. Tijdens het rondje voorstellen wees mijn tolk op een tienjarig meisje en zei: Dat is Sali, mijn zusje. Ik keek nogal verbaasd, want dit meisje was een stuk zwarter en had een totaal anders gebouwd gezicht dan de rest van de familie.

Mijn tolk lachte verlegen en verklaarde: ze heeft een andere moeder dan ik, maar dezelfde vader. Het meisje keek boos op en zei zachtjes, maar ook trots op zichzelf wijzend: “Nee. Andere moeder en ook andere vader.” Op dat moment ging het jonge broertje van mijn tolk door het lint.

Hij sprong op zijn ‘zusje’ af, sloeg haar tegen de grond en schopte haar tot wij hem samen met grote moeite van haar af getrokken hadden. Er was een stokoude, maar woest uitziende en gewapende Toeareg-buurman voor nodig om het joch enigszins te kalmeren.

Door
Pieter Smit

Door
Matthijs Blonk

Na de verovering door Europeanen van gebiedsdelen overzee ontstond een toenemende vraag naar arbeidskrachten. Vanwege het tropische klimaat waren Europeanen zelf ongeschikt voor het zware werk op de plantages van het Amerikaanse continent. Ook de lokale indianen waren niet geschikt, of niet bereid tot het zware werk.

De oplossing voor dit probleem werd gevonden in de import van sterke jonge arbeidskrachten uit West-Afrika. Op de Goudkust, Ivoorkust en de Slavenkust kochten de Europeanen goud, ivoor en mensen.

De onfortuinlijken die als slaaf werden verkocht waren meestal krijgsgevangen uit onderlinge twisten van West-Afrikaanse inheemse volken als de Akan, Mandinka, Songhai, Bambara, Fetu, Yoruba en Ashanti.

In Amsterdam zette het Nederlands Blazers Ensemble de deuren van het Concertgebouw open voor muzikanten die anders alleen op de straten en pleinen van de lage landen te horen zijn.

Al drie decennia luidt het ensemble het nieuwe jaar in met een feestelijke matinee. De laatste jaren nodigen ze daarvoor muzikale gasten uit van een zeer diverse achtergrond. Zo hadden ze in 1999 de zigeunerdiva Esma Redzepova uit Macedonië en de Roemeense Fanfare Ciocarlia over de vloer.

Vorig jaar ontvingen ze een keur aan musici die zich uit alle windstreken om verschillende redenen in Nederland gevestigd hebben. Op Nieuwjaarsdag 2003 betraden straatmuzikanten het heilige der heiligen van het vaderlandse muziekleven - het podium van het Concertgebouw.

In de vorige Indigo besprak Lennert van Oorschot de onlangs uitgebrachte Nederlandse vertaling van “The Song of Hiawatha”. Margriet Berg en Marja Wiebes waren niet de eersten die dit lange gedicht, voor het eerst gepubliceerd in 1855, uit het Engels in het Nederlands vertaalden.

Hoe maakte de 19e eeuwse Vlaamse dichter Guido Gezelle kennis met het epos The Song of Hiawatha van zijn tijdgenoot H.W. Longfellow? En hoe kwam hij op het idee dit lange gedicht te vertalen?

Door
Karel Platteau

Top

Berichten over de schrikbarend slechte situatie van de Montagnards van de Centrale Berggebieden in Vietnam dringen soms ook door tot de Nederlandse kranten.

Mensenrechtenorganisaties kaarten de onderdrukking en vervolging van Montagnards regelmatig aan. Eén van de zorgen betreft het lot van de vluchtelingen die door Cambodja worden teruggestuurd naar Vietnam, zonder garantie voor hun veiligheid. Onafhankelijke waarnemers mogen het gebied niet in.

Ondanks de aandacht en de uitvoerige analyses lijkt de kern van het probleem niet onderkend. De landrechten zouden centraal moeten staan bij de hervormingen.

Door
Rob Broersma

Door
Jeannette van Rijsoort

“Naar deze plant ben ik al jaren op zoek!” Enthousiast houdt meneer Zhao, deskundige van het Ruili County Forestry Bureau, het plantje omhoog.

Lokale boeren van de Jingpo minderheid hebben het verzameld en met hulp van de bosbeheerders van de overheid gedroogd. Meneer Zhao is bezig een herbarium op te zetten, en nu komt hij, in deze workshop met lokale boeren, zijn zeer begeerde verzamelobject tegen.

“We beseffen pas hoe kostbaar water is als de bronnen zijn opgedroogd.” Deze oude wijsheid van de Amerikaanse founding father Benjamin Franklin lijkt voor de Hopi-indianen een bittere realiteit te worden.

In het dorre reservaat rondom de tafelbergen in Arizona protesteren de Hopi al sinds de jaren zeventig tegen het wegpompen van zo’n vijftienduizend liter water per minuut uit het enige drinkwaterreservoir in het gebied. Het mijnbedrijf Peabody Coal Mine gebruikt het water om steenkoolgruis te transporteren.

Dit zou geen nadelige invloed hebben op het grondwaterpeil in de omgeving. Uit recent gepubliceerde rapporten komen andere feiten naar voren.

Onder de titel Tracking Tomorrow presenteerde het Internationaal Filmfestival Rotterdam dit jaar een programma met films over en door Australische aboriginals.

Naar aanleiding hiervan hield Indigo een interview met aboriginal regisseur Richard Frankland en met de samensteller van het programma, festivaldirecteur Simon Field.

Kuwana Haulsey; Rode maan.
Deze in Kenia spelende roman is meest geschreven vanuit het perspectief van het Samburu-meisje Nasarian, maar af en toe ook uit dat van haar vader Ngatuny.
In zowel het leven van de vader als de dochter is geweld prominent aanwezig. De moeder van Ngatuny wordt door Pokot veedieven vermoord. Ook de drie zonen, Ngatuny’s trots, komen om bij een overval van veedieven, ditmaal Keniaans-Somalische.

Als genoegdoening krijgt vader een Keniaans-Somalisch meisje die zijn familieleden bij de wraakactie hebben buitgemaakt. Zij wordt zijn vierde vrouw en moeder van de hoofdpersoon van het verhaal.

Maar niet alleen bij de traditionele veediefstallen wordt geweld gebruikt, ook binnen de familie zijn individuen niet veilig: (stief)moeders, vaders en grote broers slaan de kinderen onbarmhartig tot gehoorzaamheid, en datzelfde doen mannen met hun vrouwen.

Door
Angeline van Achterberg

Top

Wie een kijkje neemt op de Afrika afdeling van het verbouwde Rijksmuseum van Volkenkunde te Leiden komt er al snel achter dat het museum een speciale band heeft met Mali, een land op de grens van de woestijn in West-Afrika.

Volgens de teksten bij de vitrines is het Museum betrokken bij herstelwerkzaamheden van lemen huizen in Djenné. Deze historische stad is in 1988 in zijn geheel op de Unesco lijst van Werelderfgoed geplaatst. Restauratiewerk wordt betaald vanuit Nederlandse fondsen voor ontwikkelingssamenwerking. Een unieke samenwerking in een historisch project.

Door
Kees Epskamp

Door
Frans Leeuwenberg

Frans Leeuwenberg bericht vanuit de binnenlanden van Brazilië over protestacties tegen grootscheepse plannen voor kanalisatie van de rivieren.

Deze plannen houden geen rekening met allerlei nadelige affecten voor de omwonenden en hun leefomgeving. Op dit moment lijken de meest schadelijke onderdelen uit het project te worden geschrapt, en dat is een belangrijke overwinning voor de lokale (deels inheemse) bevolking, gesteund door landelijke en Europese (waaronder Nederlandse) organisaties.

De opzienbarende verkiezingsoverwinning van cocaboerenleider Evo Morales, die ervoor zorgde dat de inheemse volken van Bolivia voor het eerst in de geschiedenis ruimschoots vertegenwoordigd zijn in het parlement, heeft het land tot nu toe weinig goeds gebracht.

Sinds januari blokkeren de aanhangers van Morales de belangrijkste weg in het land en negeert hij elke toenadering van de regering om te praten. Eind januari waren er minstens acht doden gevallen, en dreigde de regering met de staat van beleg. De hooggespannen verwachtingen over wat er zou veranderen, zoals multicultureel onderwijs, dreigen uit te draaien op diepe teleurstellingen.

Die goden nemen de meest bizarre vormen aan. Een politiek entertainer die zijn boodschap, dat vreemde invloeden geweerd dienen te worden, doorspekte met Engelse zinswendingen.

DJ’s die het volk doen hossen, de grond doen schudden, en het geld doen rollen. Zoemende machines om mee te communiceren, in de ijdele hoop besmetting met van alles en nog wat te vermijden. En natuurlijk, niet in de laatste plaats, Nederlands belangrijkste exportprodukt - ons ondoorgrondelijke web van regelgeving. Dat is pas echt bovenmenselijk van schaal en werking.

Het is een onuitputtelijke bron van zekerheden, volstrekt onaantastbaar voor inmenging van buitenaf, en verheven boven overwegingen van humane aard.