Velen van ons krijgen op enigerlei moment een aanval van nomadisme. Dit is een erfelijke aandoening met wortels in de oertijd toen de mens een zwervend bestaan leidde.

Het is niet schadelijk, behalve voor de portemonnee en het milieu. De remedie is het boeken van een vliegreis naar een oord waar dat nomadenleven nog door soortgenoten wordt gepraktiseerd.

Dan ben je bij een inheems volk al snel aan het goede adres, ook al begrijpen ze daar niet wat de vreemdelingen komen doen.

door
Matthijs Blonk

De toerist als bezienswaardigheid

door
Ellen de Groot

Daar komt weer een zwetende, lange blanke met veel te veel bagage voorbij. Wat zou de lokale bevolking toch van hem vinden?

In Namibisch Spitzkoppe varieert het beeld van de toerist tussen barmhartige Samaritanen en “mensen in kaki kleren, met van die zakken hier”.

Spitzkoppe is een populaire toeristische bestemming in Namibië. Op ansichtkaarten prijkt de rotsformatie als een soort Ayers Rock aan de horizon. Je rijdt uren door een vlak woestijnlandschap met niet veel meer dan stenen, acacia’s en af en toe wat springbokjes. Wanneer je het zandpad richting Spitzkoppe indraait, zie je wat vrouwen in het stof aan de kant van de weg staan. Ze wuiven naar je jeep. Ze hopen dat je stopt om hun half-edelstenen te kopen.

Ecotoerisme houdt Maasai in een wurggreep

De laatste tien jaar groeit in Oost-Afrika – in navolging van zuidelijk Afrika – de belangstelling voor ecotoerisme.

In Kenia worden vooral bestemmingen bij veenomaden als de Maasai hieronder gerangschikt. Hoofdattractie: het wild in hun gebieden.

Maar profiteren inheemse volken ook van deze unieke avontuurlijke eco-ervaring?

In het Madurodam van Shenzhen kan de bezoeker in een middag heel China zien en beleven.

De Oejgoeren, een Chinese inheemse minderheid, geven er dansvoorstellingen en uitleg over hun cultuur.

Minderheidserfgoed is commercieel goed in China.

Rainforest Expeditions, een commerciële Peruaanse onderneming voor ecotoerisme, begon samen met de indiaanse gemeenschap Infierno een ecolodge in de Amazone.

Antropologen en NGO’s zagen de samenwerking aanvankelijk niet zitten.

Maar de leden van de gemeenschap protesteerden: “Hoe kunnen wij ons ontwikkelen als men ons steeds vertelt dat we niet mogen?”

door
Jeroen van der Zalm

Boeken, kranten, folders, de tv, internet; elke dag halen we er een hoop informatie uit. Een wereld zonder lezen bestaat voor de meesten van ons niet. Toch doen duizenden bevolkingsgroepen en inheemse volken het zonder: zij hebben een ‘orale’ cultuur. Onze kranten en boeken zijn als hun verhalen.

Een orale cultuur bestaat uit verschillende genres, zoals fabels, mythen, spreekwoorden, liederen, verhalen over de geschiedenis of over buurvolken, et cetera. Ook gewone dingen zoals begroetingen en roddels zien er bij elk volk weer anders uit.

Verder bestaat de orale cultuur ook uit hoe iemand iets vertelt. Soms is het belangrijk voor een verteller om interactie met de luisteraar te hebben. Als er niemand is die “Ja, en toen?... uhum… ja, ja…” zegt, valt de verteller stil.

door
Anne-Christie Hellenthal

“Ik wil voor je zingen over hoe wij vroeger leefden”

door
Cecilia Odé

De taal Toendra Joekagir, gesproken in het noordoosten van de Russische Federatie, is gedoemd te verdwijnen. “Als we geen haast maken met het revitaliseren van de taal, zullen de laatste sprekers zijn overleden.”

In het boek Noord en Oost Tartarye, ofte Bondig Ontwerp van eenige dier Landen en Volken, in 1705 gepubliceerd door de toenmalige burgemeester van Amsterdam Nicolaes Witsen, wijst een Mongoliër een punt aan op een kaart van het noordoosten van Siberië.

Daar woont het Siberische Joekagir volk dat de gelijknamige taal spreekt. Witsen was de eerste die een tekst in het Joekagir uitgaf: de vertaling van het Onze Vader, gemaakt tijdens een expeditie in opdracht van Witsen om Siberië in kaart te brengen. Hij begreep toen al dat de kennis allesomvattend zou moeten zijn: flora, fauna, maar vooral etnografische en taalkundige gegevens.

De Teiwa kalender en hoe die verdwijnt

Op het eiland Pantar is ieder jaar een cyclus van feesten tijdens de oogstperiode, gevolgd door een periode van zwoegen op het land. Een cyclus die prachtig wordt weergegeven in de rij namen die het Teiwa kent voor de maanden van het jaar.

Paulus Kai (68) is een spreker van het Teiwa. Hij vertelt hoe de maanden van het jaar werden genoemd toen hij jong was in de jaren veertig en vijftig. “Sar Wur (januari) is de maand waarin we feest vieren met de Sar clan. Tijdens Mom Wur (februari) moeten we voorzichtig zijn met wat we eten en hoe we lopen door het veld. Want de mom is een gevaarlijk zwart insect. Biat Wur (maart) is de maand waarin de mangozaadjes op Pantar ontkiemen.”

door
Maarten Mous

Verhalen vertellen is in Afrika meer dan bij ons een performance, een optreden van een kunstenaar die opbloeit door de reacties van zijn publiek. En hoe vaker het verhaal klinkt, hoe mooier het wordt.

Verhalen horen bij de nacht. Voor het slapen gaan moeten we eerst een verhaaltje voorlezen; in Afrika worden de verhalen verteld na het eten, rond het vuur waarop gekookt is.

Voor we de wereld van de dromen ingaan, stappen we eerst in de sprookjeswereld. Die wereld is niet alleen mooi en fantastisch, maar ook eng en waarschuwend; in ieder geval anders. En eenmaal in die wereld gaan we meestal ook nog op reis. De reis is een van de terugkerende thema’s in sprookjes, zowel bij ons als in Afrika. Qua thematiek liggen deze werelden niet zo uiteen.

Ringtones zijn hot! Onderweg in de tram of wachtend voor de kassa; de meest vreemde geluiden kunnen ineens uit iemands borstzak of handtas klinken. Ze alarmeren niet alleen de drager van de telefoon maar ook de omgeving, die als vanzelf gaat beoordelen hoe origineel en bij de tijd de eigenaar van het apparaat is.

Een ringtone vergt slechts een kleine investering maar je kunt er maximaal effect mee sorteren en jezelf onderscheiden.

Massa is kassa!
Daarom zijn ringtones een hype waar veel geld aan wordt verdiend. Maar de ringtone kan ook een heel ander signaal afgeven. Het kan muziek zijn, geluidskunst, poëzie óf inheems. Theo Andriessen, directeur van het Muzieklab Brabant, wil geluidsfragmenten van bedreigde talen uitbrengen als ringtone.

Hij spreekt van een conceptueel mooi gegeven om de oudste en verdwijnende talen te koppelen aan een moderne manier van communiceren.
Lees verder >>

door
Matthijs Blonk

Verder zijn er als altijd besprekingen van boeken, cd's, films en tentoonstellingen, plus een agenda met wat er op het gebied van inheemse volken te doen is in Nederland.

Nummer 1 - 2007
Omslagfoto: foto Luc Daniels/HH

Rotel Tours, rijdend hotel
foto Matthijs Blonk

Stenen verkopen
foto Ellen de Groot

Maasai verkopen aan toeristen
foto Mariëlle van Uitert
meer foto's van haar op:
www.paralleluniversum.nl

Nummer 2 - 2007
Omslagfoto: Gerard van Dorp

De taazu wordt geblazen door de omroeper bij overlijden of bij belangrijk nieuws.
foto Anne-Christie Hellenthal

Akoelina Stroetsjkova
foto Cecilia Odé

Teiwa sprekers
foto Marian Klamer